Kolda Damar Tıkanıklığı: Kol Ağrısı, Soğukluk ve Uyuşma Ne Zaman Damardan Kaynaklanır?

Damar tıkanıklığı denince akla çoğunlukla bacaklar gelir. Oysa kollara kan taşıyan atardamarlarda da daralma ya da tıkanma gelişebilir. Kolda damar sorunu bacaklara göre daha seyrek görülür; kolların kanlanması zengin yan damarlarla desteklendiği için uzun süre belirti vermeyebilir. Bu yüzden kol ağrısı çoğu zaman kas, eklem ya da sinir kaynaklı sanılır ve damar tarafı gözden kaçabilir. Bu yazıda kolda damar tıkanıklığının belirtilerini, nedenlerini ve hangi durumların acil olduğunu ele alıyoruz.

Kollar Nasıl Kanlanır?

Kalpten çıkan ana atardamar (aort), köprücük kemiğinin altından geçen ve subklavyen arter adı verilen damarlarla kollara kan gönderir. Bu damar koltuk altında ve kolda farklı adlar alarak ilerler, dirsekte ikiye ayrılır ve el bileğine kadar uzanır. Sol subklavyen arter aynı zamanda beyni besleyen damarlardan birine (vertebral arter) kaynaklık eder. Bu bağlantı, bazı hastalarda kol ile baş dönmesi arasındaki ilişkiyi açıklar.

Hangi Belirtiler Damar Kaynaklı Olabilir?

• Kolu kullanırken gelen ağrı ve yorgunluk: Saç tarama, yüksekteki rafa uzanma ya da uzun süre yazı yazma gibi işlerde kolda kramp benzeri ağrı, dinlenince geçmesi. Bacaktaki "yürüyünce gelen ağrının" kollardaki karşılığıdır.
• Elde ve parmaklarda soğukluk, solukluk: Bir elin diğerine göre belirgin biçimde soğuk ya da soluk olması.
• Uyuşma, karıncalanma, güç azalması: Özellikle eforla artan yakınmalar.
• İki kol arasında tansiyon farkı: Ölçümlerde iki koldan biri sürekli belirgin biçimde düşük çıkıyorsa daralma akla gelir.
• Zayıf ya da alınamayan nabız: Bilekte nabzın bir tarafta zor hissedilmesi.
• Kolu kullanınca baş dönmesi: Subklavyen arterin başlangıcındaki ileri darlıkta, kol çalışırken beyne giden damardan kana "ödünç" alınabilir; buna subklavyen çalma denir.
• Parmak uçlarında iyileşmeyen yaralar ya da renk değişikliği: İleri dolaşım bozukluğunda görülebilir.

Kolda Damar Tıkanıklığının Nedenleri

Damar sertliği (ateroskleroz): En sık neden, damar duvarında yağ ve kireç birikimidir. Çoğunlukla subklavyen arterin başlangıcını etkiler. Sigara, diyabet, yüksek tansiyon ve kolesterol başlıca risk etkenleridir (bkz. ateroskleroz nedir). Bu hastalarda kalp ve boyun damarlarında da benzer daralmalar bulunabilir.

Pıhtının kolda bir damarı tıkaması (emboli): Kalpte oluşan bir pıhtı kopup kol damarına takılabilir. Bu durum sıklıkla atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarıyla ilişkilidir ve ani başlar.

Torasik çıkış sendromu: Köprücük kemiği ile ilk kaburga arasındaki dar geçitte damar ya da sinirin sıkışmasıdır. Daha çok gençlerde, kolu baş üzerine kaldırınca artan yakınmalarla ortaya çıkar.

Damar iltihapları (vaskülitler): Özellikle genç kadınlarda görülen bazı iltihabi hastalıklar büyük atardamarları daraltabilir. Halsizlik, ateş ve kilo kaybı gibi genel belirtiler eşlik edebilir.

Tıbbi girişimler ve yaralanmalar: Kola yapılan kateter işlemleri ya da travma sonrasında da damar hasarı gelişebilir.

Ne Zaman Acildir?

Kolda aniden başlayan şiddetli ağrı, soğukluk, solukluk, uyuşma ve güç kaybı; özellikle nabız alınamıyorsa, damarın pıhtıyla tıkandığını düşündürür. Bu durumda dokuların kurtarılması için zaman kritiktir; beklemeden acil servise başvurulmalıdır. Aynı anda yüzde kayma, konuşma bozukluğu ya da görme kaybı varsa inme açısından da acil değerlendirme gerekir (bkz. şah damarı darlığı ve inme).

Kolda Şişlik: Toplardamar Tarafını Unutmayın

Kolda ağrıyla birlikte şişlik, morarma ve dolgunluk varsa sorun atardamarda değil, toplardamarda olabilir. Kol toplardamarlarında da pıhtı gelişebilir; özellikle kateter takılmış hastalarda ya da kolu zorlayan yoğun sporlardan sonra görülür. Belirtileri ve yaklaşımı bacaktaki pıhtıya benzer (bkz. derin ven trombozu).

Tanı Nasıl Konur?

• Muayene ve iki koldan tansiyon ölçümü: Basit ama çok değerli bir ilk adımdır. Evde tansiyon ölçenlerin en az bir kez iki koldan ölçüm yapması önerilir.
• Doppler ultrasonografi: Damardaki akımı ve darlığın yerini gösterir; ağrısız ve ışınsızdır.
• BT ya da MR anjiyografi: Damarların ayrıntılı haritasını çıkarır; tedavi planlamasında kullanılır.
• Kalp ritmi değerlendirmesi: Emboli düşünülen hastalarda pıhtının kaynağı araştırılır.

Tedavi Seçenekleri

Belirti vermeyen ya da hafif yakınmalara yol açan darlıklarda çoğu zaman ilaç tedavisi ve risk etkenlerinin kontrolü yeterlidir. Sigarayı bırakmak bu hastalarda en etkili adımlardan biridir (bkz. sigarayı bırakınca damarlarda ne olur).

Günlük işleri kısıtlayan ağrı, subklavyen çalmaya bağlı baş dönmesi ya da dokuyu tehdit eden dolaşım bozukluğu varsa damarın açılması gündeme gelir:

• Balon ve stent: Kasık ya da koldan girilerek darlık genişletilir; uygun darlıklarda sık tercih edilir.
• Cerrahi bypass: Damarın uzun bir bölümü tıkalıysa ya da stent uygun değilse, tıkanıklık bir köprü damarla aşılır. Sık uygulanan yöntemlerden biri, kol damarının boyundaki şah damarına bağlanmasıdır.
• Pıhtının çıkarılması (embolektomi): Ani tıkanmada pıhtı küçük bir kesiyle damardan çıkarılır; ardından kan sulandırıcı tedavi ve pıhtının kaynağına yönelik tedavi planlanır.
• Torasik çıkış sendromunda cerrahi: Damarı sıkıştıran yapının gevşetilmesi gerekebilir.

Hangi yöntemin uygun olduğu; darlığın yeri ve uzunluğuna, hastanın genel durumuna ve diğer damar hastalıklarına göre belirlenir. Ayrıntılı bilgi için periferik arter hastalığı ve periferik damar cerrahisi sayfalarımıza bakabilirsiniz. Bacaktaki benzer tabloyu ise bacaklarda damar tıkanıklığı yazımızda anlatmıştık.

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, kolu kullanınca gelen ağrı ya da iki kol arasında belirgin tansiyon farkı fark edildiğinde basit bir damar değerlendirmesinin, sorunun kaynağını çoğu zaman kısa sürede ortaya koyduğunu belirtmektedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ve tetkikler sonrasında hekiminiz tarafından verilir.