Aort Koarktasyonu: Genç Yaşta Yüksek Tansiyonun Gözden Kaçan Nedeni

Yüksek tansiyon çoğunlukla orta ve ileri yaşın sorunu olarak bilinir. Oysa 20'li ve 30'lu yaşlarda saptanan ya da birden fazla ilaca rağmen düşmeyen bir tansiyonun arkasında bazen doğuştan gelen bir damar sorunu bulunur. Aort koarktasyonu bu nedenlerden biridir ve basit bir muayeneyle şüphelenilebilmesine rağmen yıllarca gözden kaçabilir.

Aort Koarktasyonu Nedir?

Aort koarktasyonu, vücudun ana atardamarı olan aortun doğuştan dar olmasıdır. Darlık çoğu zaman sol kola giden damarın hemen ilerisinde yer alır. Bu nedenle darlığın öncesinde kalan baş ve kollarda tansiyon yükselirken, darlığın sonrasında kalan karın organları ve bacaklarda kan basıncı düşük kalır.

Vücut zamanla darlığın çevresinden dolaşan ek damarlar (kollateral damarlar) geliştirir. Bu doğal "baypas" sistemi sayesinde hafif ve orta darlıklar çocuklukta fark edilmeyip yetişkinlikte, çoğu zaman yüksek tansiyon araştırılırken ortaya çıkabilir.

Hangi Belirtiler Uyarıcı Olabilir?

Hastaların bir kısmında hiçbir yakınma yoktur. Belirti olduğunda şunlar görülebilir:

• Genç yaşta başlayan ya da ilaçlarla kontrol altına alınamayan yüksek tansiyon
• Baş ağrısı ve burun kanaması
• Yürürken bacaklarda çabuk yorulma ya da kramp
• Ayaklarda soğukluk
• Muayenede duyulan üfürüm (bkz. kalp üfürümü nedir?)

Basit Bir Ölçüm Neden Önemli?

Koarktasyondan şüphelenmenin en pratik yolu kol ve bacak tansiyonlarını karşılaştırmaktır. Normalde bacakta ölçülen tansiyon koldakiyle aynı ya da biraz daha yüksektir. Bacak tansiyonunun koldan belirgin biçimde düşük çıkması ve kasıktaki nabzın zayıf ya da gecikmeli alınması koarktasyonu düşündürür. Bu nedenle özellikle genç yaşta yüksek tansiyon saptanan kişilerde kasık nabızlarının muayenesi ve kol–bacak karşılaştırması basit ama değerli bir adımdır. Tansiyonun damarlara genel etkisi için tansiyon, kolesterol ve damar sağlığı yazımıza bakabilirsiniz.

Tanı Nasıl Konur?

Ekokardiyografi, darlık bölgesindeki kan akımını ve kalp üzerindeki etkisini gösterebilir. Darlığın yeri, uzunluğu ve çevresindeki ek damarlar ise genellikle bilgisayarlı tomografi anjiyografi ya da MR anjiyografi ile ayrıntılı olarak değerlendirilir. Gerekli görülen hastalarda kateterle darlığın iki yanındaki basınç farkı doğrudan ölçülebilir (bkz. kalp tetkikleri).

Eşlik Edebilen Durumlar

Aort koarktasyonu olan hastalarda bazı durumlar daha sık görülür ve değerlendirmenin parçası olarak araştırılır:

• Biküspit aort kapağı: Koarktasyonlu hastalarda sık eşlik eder (bkz. biküspit aort kapağı)
• Aortun genişlemesi: Çıkan aortta ya da darlık bölgesinde genişleme gelişebilir
• Beyin damarlarında anevrizma: Bu hastalarda riskin arttığı bilindiği için hekiminiz gerekli görürse beyin damarlarının görüntülenmesini önerebilir

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Belirgin bir koarktasyon tedavi edilmediğinde, kalp yıllar boyunca dar bir bölgeye karşı kan pompalamak zorunda kalır. Uzun süren yüksek tansiyon kalp kasında kalınlaşmaya ve zamanla kalp yetmezliğine yol açabilir (bkz. kalp yetmezliği). Ayrıca erken yaşta koroner arter hastalığı, beyin kanaması, aortta genişleme ve aort diseksiyonu riski artar (bkz. aort diseksiyonu). Bu nedenle tanı konulduktan sonra darlığın derecesi ayrıntılı biçimde değerlendirilir ve tedavi zamanlaması planlanır.

Tedavi: Balon-Stent mi, Ameliyat mı?

Belirgin darlığı olan hastalarda tedavinin amacı darlığı gidermek ve kalbin üzerindeki yükü azaltmaktır. Yetişkinlerde, damar yapısı uygunsa kasık atardamarından girilerek balonla genişletme ve stent yerleştirme sık tercih edilen seçeneklerdendir. Darlığın uzun olduğu, aort kemerinin de dar olduğu, daha önce onarılan bölgede genişleme geliştiği ya da kapak veya aort ameliyatının da gerektiği durumlarda ise cerrahi gündeme gelir. Ameliyatta dar bölüm çıkarılıp uçlar birleştirilebilir, bölge bir yamayla genişletilebilir ya da darlığı atlayan bir yapay damar kullanılabilir. Bu kararı, erişkin doğumsal kalp hastalıklarında deneyimli kardiyoloji ve kalp cerrahisi ekiplerinin birlikte vermesi önerilir.

Tedavi Sonrası Takip

Darlık başarıyla giderilse bile bazı hastalarda tansiyon yüksekliği sürebilir ve ilaç tedavisine devam etmek gerekebilir. Onarım bölgesinde zamanla yeniden darlık ya da genişleme gelişebileceği için düzenli kontrol ve görüntüleme ömür boyu önemlidir. Çocuklukta koarktasyon ameliyatı olanlarda da aynı takip gereklidir (bkz. çocuklukta kalp ameliyatı olanların takibi). Gebelik planlayan kadınların bu süreci önceden hekimleriyle konuşması önerilir. Diğer erişkin doğumsal kalp sorunları için erişkinlerde kalpte delik yazımıza da göz atabilirsiniz.

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, genç yaşta saptanan ya da ilaçlara rağmen kontrol altına alınamayan yüksek tansiyonda altta yatan nedenlerin araştırılmasının ve kol ile bacak tansiyonlarının karşılaştırılmasının önemli olduğunu belirtmektedir. Ayrıntılı bilgi için erişkin doğumsal kalp cerrahisi sayfamıza bakabilirsiniz.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları muayene ve tetkikler sonrasında hekiminiz tarafından kişiye özel olarak verilir.