Perikardit (Kalp Zarı İltihabı) ve Kalp Zarında Sıvı Toplanması

Göğüs ağrısının her zaman damar tıkanıklığından kaynaklanmadığını ayrı bir yazıda ele almıştık. Bu yazıda, kalbin kendisinden değil onu saran zardan kaynaklanan bir tabloya — perikardit, yani kalp zarı iltihabına — odaklanıyoruz.

Kalp Zarı (Perikard) Nedir?

Perikard, kalbi saran ince ve iki katmanlı bir zardır. İki katman arasında normalde çok az miktarda kayganlaştırıcı sıvı bulunur; bu sıvı kalbin her atımda sürtünmeden hareket etmesini sağlar. Bu zarın iltihaplanmasına perikardit, iki katman arasında normalden fazla sıvı toplanmasına ise perikardiyal efüzyon denir.

Perikardit Neden Olur?

• Viral enfeksiyonlar: En sık nedendir; çoğu zaman birkaç hafta önce geçirilmiş bir üst solunum yolu enfeksiyonu öyküsü vardır
• Kalp krizi sonrası: Hasarlı bölgeye komşu zarın iltihaplanması
• Kalp ameliyatı sonrası: Ameliyattan haftalar sonra ortaya çıkabilen bir reaksiyon
• Romatizmal ve otoimmün hastalıklar
• Böbrek yetmezliği (üremi)
• Tüberküloz ve diğer bakteriyel enfeksiyonlar
• Bazı kanserler ve radyoterapi öyküsü

Tipik Göğüs Ağrısı: Ayırt Edici Özellikleri

Perikardit ağrısı, kalp krizi ağrısından bazı özellikleriyle ayrılabilir:

• Genellikle keskin ve batıcıdır; baskı-sıkışma hissinden çok delici bir ağrıdır
• Öne doğru eğilince azalır, sırtüstü yatınca artar
• Derin nefes alırken, öksürürken ve yutkunurken şiddetlenir
• Sol omuza ve boyuna yayılabilir
• Ateş ve genel halsizlik eşlik edebilir

Bu özellikler yol gösterici olsa da, göğüs ağrısının nedenini ev şartlarında ayırt etmeye çalışmak doğru değildir; ilk kez yaşanan ve şiddetli bir göğüs ağrısı her zaman değerlendirilmelidir (bkz. kalp krizi belirtileri yazımız).

Tanı Nasıl Konur?

Muayenede stetoskopla duyulan sürtünme sesi tipiktir. EKG'de perikardite özgü değişiklikler görülebilir; kan tetkiklerinde iltihap göstergeleri yükselir. Ekokardiyografi ise zarlar arasında sıvı olup olmadığını ve miktarını gösterir; gerektiğinde BT veya MR ile zarın kalınlığı değerlendirilir.

Kalp Zarında Sıvı Toplanması ve Tamponad

Sıvı yavaş biriktiğinde zar esneyebildiği için hasta uzun süre rahat edebilir. Sıvı hızlı biriktiğinde ya da miktarı çok arttığında, kalp yeterince genişleyemez ve yeterli kan dolduramaz hale gelir; bu tabloya kalp tamponadı denir ve acil bir durumdur. Uyarıcı belirtiler şunlardır:

• Hızla artan nefes darlığı
• Tansiyon düşüklüğü, baygınlık hissi
• Boyun damarlarında dolgunluk
• Hızlı kalp atışı ve halsizlik

Tedavi

• İlaç tedavisi: Çoğu perikardit olgusunda iltihap giderici ilaçlar ve hekimin uygun gördüğü destekleyici tedaviyle tablo geriler; dinlenme ve ağır efordan kaçınma önerilir.
• Sıvının boşaltılması (perikardiyosentez): Tamponad gelişen ya da sıvısı çok fazla olan hastalarda, iğne-kateter yardımıyla sıvı boşaltılır.
• Perikardiyal pencere: Sıvı tekrar tekrar birikiyorsa, cerrahi olarak küçük bir açıklık oluşturularak sıvının boşalması sağlanır.
• Perikardiyektomi: Zarın kalınlaşıp sertleştiği ve kalbi bir kabuk gibi sıkıştırdığı (konstriktif perikardit) durumlarda, zarın cerrahi olarak çıkarılması gündeme gelir.

Tedavi seçimi, altta yatan nedene ve sıvının kalbin çalışmasını ne ölçüde etkilediğine göre belirlenir.

Kalp Ameliyatından Sonra Kalp Zarında Sıvı

Kalp ameliyatı sonrası ilk haftalarda kalp zarında bir miktar sıvı birikmesi görülebilir. Çoğu zaman az miktardadır ve kendiliğinden geriler; bu nedenle taburculuk sonrası kontroller ve ekokardiyografi takibi önerilir. Ameliyat sonrası dönemde artan nefes darlığı, halsizlik ya da çarpıntı fark ederseniz kontrol zamanınızı beklemeden hekiminize başvurun (bkz. ameliyat sonrası ritim bozukluğu ve günlük hayata dönüş yazılarımız).

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, kalp ameliyatı sonrası dönemde beklenmedik biçimde artan nefes darlığı ve halsizlikte kalp zarındaki sıvının akla getirilmesi gerektiğini; ekokardiyografinin bu ayrımı hızla yapabildiğini belirtmektedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları, ancak sizi muayene eden hekiminiz tarafından verilebilir.