Soğuk Havalarda Kalp ve Damar Sağlığı: Kışın Risk Neden Artar?

Yaz sıcaklarında damar sağlığı yazımızın kış karşılığı olan bu yazıda, hava soğudukça kalp ve damar sistemine binen yükü ve alınabilecek pratik önlemleri ele alıyoruz.

Soğukta Vücutta Ne Olur?

Soğuk havada vücut, ısısını korumak için cilt ve uç bölgelerdeki damarları daraltır. Bu daralma tansiyonu yükseltir ve kalbin aynı işi yapabilmek için daha fazla çalışmasını gerektirir. Aynı dönemde kanın pıhtılaşmaya eğilimi de bir miktar artar. Sağlıklı bir kalpte bu değişiklikler kolayca tolere edilir; ancak damar sertliği, tansiyon veya kalp yetmezliği olan kişilerde denge daha kırılgandır. Damar sertliğinin bu tablodaki rolünü ateroskleroz yazımızda ele almıştık.

Kışın Riski Artıran Etkenler

• Tansiyon yükselmesi: Soğukta tansiyon ortalama olarak biraz daha yüksek seyreder; ilaç ve ölçüm takibi bu dönemde önem kazanır.
• Ani ve ağır efor: Kar küreme, ağır alışveriş taşıma gibi işler soğuk havayla birleştiğinde kalbe ani yük bindirir.
• Grip ve solunum yolu enfeksiyonları: Enfeksiyonlar, kalp hastalığı olanlarda tabloyu ağırlaştırabilir.
• Hareketsizlik: Kışın azalan yürüyüş alışkanlığı kilo artışına ve kan şekeri kontrolünde bozulmaya yol açabilir.
• Beslenme değişikliği: Ağır ve tuzlu kış yemekleri ödemi ve tansiyonu etkileyebilir.

Damar Hastaları İçin Özel Durumlar

Bacak damar tıkanıklığı olan hastalarda soğuk, zaten kısıtlı olan kan akışını daha da azaltarak yürüme mesafesini kısaltabilir ve ayak yaralarının iyileşmesini zorlaştırabilir (bkz. bacak damar tıkanıklığı ve diyabetik ayak yazılarımız). Soğukla tetiklenen parmak renk değişikliği ve uyuşma yakınması olanlarda ise bu durumun değerlendirilmesi gerekir. Bu gruplarda eldiven, kalın çorap ve uygun ayakkabı bir konfor tercihi değil, koruyucu bir önlemdir.

Pratik Öneriler

• Dışarı çıkarken katmanlı giyinin; başınızı, ellerinizi ve ayaklarınızı özellikle koruyun.
• Soğukta ağır eforlardan kaçının; kar küreme gibi işleri yavaş tempoda ve mola vererek yapın.
• Yürüyüşünüzü bırakmayın; hava çok soğuk ya da zeminde buzlanma varsa kapalı alanda yürüyün.
• Tansiyonunuzu kış aylarında daha düzenli ölçün ve değişiklikleri hekiminizle paylaşın.
• İlaçlarınızı aksatmayın, kendi kararınızla doz değiştirmeyin (bkz. ilaç rehberimiz).
• Grip ve zatürre aşıları konusunda hekiminize danışın.
• Sıcak içecekleri tercih edin; aşırı kafeinden kaçının. Alkolün verdiği ısınma hissi yanıltıcıdır, vücut ısısının daha hızlı kaybedilmesine yol açar.
• Yeni ameliyat olduysanız soğukta dışarıda uzun süre kalmayın; kesi bölgesini rüzgârdan koruyun.

Hangi Belirtiler Uyarıcı?

• Soğukta yürürken göğüste baskı ve sıkışma hissi (bkz. göğüs ağrısı yazımız)
• Daha önce zorlanmadan çıktığınız merdiveni artık çıkamamak
• Bacaklarda yürüme mesafesinin belirgin biçimde kısalması
• Ayak parmaklarında renk değişikliği veya iyileşmeyen yara
• Bacaklarda artan şişlik ile birlikte nefes darlığı

Bu belirtilerin "hava soğuk, normaldir" diye geçiştirilmemesi gerekir; kışın ortaya çıkan bir yakınma, çoğu zaman zaten var olan bir sorunun görünür hale gelmesidir.

Kalp ve damar cerrahisi uzmanı Prof. Dr. Harun Arbatlı, kış aylarında ortaya çıkan efor kısıtlılığının hastalar tarafından hava koşullarına bağlanarak ertelenebildiğini; oysa bu değişimin altta yatan damar hastalığının ilk belirgin işareti olabileceğini belirtmektedir.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; kendi durumunuza uygun öneriler için hekiminize danışınız.